با گذشت ۸۰ روز از آغاز موج جدید محدودیت‌های شدید ارتباطی در ایران، گزارش‌های دریافتی از پایتخت و سایر شهرهای بزرگ نشان می‌دهد که خاموشی دیجیتال و انسداد شبکه در این کشور از مرز ۱۸۹۶ ساعت فراتر رفته است. این وضعیت دسترسی میلیون‌ها شهروند را به جریان آزاد اطلاعات مختل کرده و کسب‌وکارهای آنلاین را با چالشی بی‌سابقه روبرو ساخته است.
بر اساس گزارش‌های میدانی و تحلیل ناظران فناوری، هم‌زمان با قطع گسترده دسترسی عمومی، پلتفرم‌ها و شبکه‌های اجتماعی با حجم بالایی از محتوای سازمان‌یافته و تبلیغات دولتی پر شده‌اند که هدف آن ارائه روایتی متفاوت از وضعیت جاری کشور است.
ابزار جدید کنترل؛ اینترنت مشروط و پهنای باند تکلیفی
بخش قابل‌توجهی از گزارش‌های اخیر به تغییر مکانیزم واگذاری «اینترنت بدون فیلتر» یا دسترسی‌های موسوم به «لیست سفید» اختصاص دارد. بر اساس این اطلاعات، نهادهای متولی، اعطای دسترسی ویژه به کاربران، فعالان رسانه‌ای و برخی صنوف را به شروط خاصی گره زده‌اند.
تعهد به تولید محتوا: متقاضیان دریافت اینترنت بدون فیلتر موظف به انتشار سهمیه روزانه از پست‌های تبلیغاتی در حمایت از مواضع رسمی شده‌اند.
نظارت هوشمند: گفته می‌شود فرآیند پایش، شمارش و تایید فعالیت این حساب‌ها از طریق سیستم‌های اتوماتیک و ابزارهای مجهز به هوش مصنوعی کنترل می‌شود.
واکنش‌ها و پیامدهای حقوقی:
فعالان حقوق دیجیتال و کارشناسان رسانه، این اقدام را فراتر از مدل‌های سنتی سانسور ارزیابی کرده و از آن به عنوان «گروگان‌گیری حق ارتباط شهروندان» و «مهندسی هدفمند افکار عمومی» یاد می‌کنند.
به گفته این کارشناسان، ایجاد محدودیت برای توده‌های مردم در کنار باز گذاشتن پهنای باند برای ماشین پروپاگاندای رسمی، تلاش برای یک‌طرفه کردن فضای مجازی در غیاب صدای شهروندان و روایت‌های مستقل است. تداوم این وضعیت، نگرانی‌ها را درباره تعمیق هرچه بیشتر «شکاف دیجیتال» و «آپارتاید اطلاعاتی» در ایران افزایش داده است.
