Hunermend Şewket Reşîd (1930 – 17/4/1991)
Jenyar, awazdaner, gorînbêj û qesexweş..!
Ew hunermendê ku heta dawî henasê berdewam bû di xizmeta hunerî ya muzîk û stranê de!
Gelek kêm in ew kesayetiyên ku hemû jiyana xwe didin gelê xwe; berdewam wek momê disotên û tîşka ronahiyê wan ji bo derdora wan dibe û xwe ji wê bêpar dihêlin. Hunermend Şewket Reşîd yek ji wan hunermendên pirjêhatî yên dilsoz, xemxwar, herdem xwebexş û bêrawestan di xizmeta wê rêbazê de bû ku hunera muzîk û stranên kurdî ye. Heta dawî kêliyên jiyana xwe, rêbwarekî westiyanenas û biemekî rêya hunerê bû wek muzîkjen, gorînbêj, mamoste, awazdaner, amadekar û dabeşkarê muzîkê.
Jiyana hunerî
Jiyana hunerî ya hunermend Şewket Reşîd tijî karên hunerî, xizmetkirin, fêrkirin û bexşîna hunerî li bajarên Kerkûk, Silêmanî û Koyê bûye. Herçend hunermend bi xwe bi şiyana xwe û karên hunerî hebûna xwe îsbat kiriye, nav û kesayetiya wî ya hunerî di bîranînên me û di qada muzîk û stranê de bi pîrozî dimîne.
Taxa Melkendî
Yek ji taxa kevn a bajarê Silêmaniyê û cihê ji dayikbûna hunermendan (Şewket Reşîd, Osman Elî û Hemey Nergiz) e; herwiha cihê mezinbûn û pêşketina hunermend û mamosteyê (Enwer Qeredaxî) di warê hunerê de ye.
Hunermend (Şewket Reşîd Îzzet Ebdullah Hemze Axayê Baban), di malbateke feqîr û hunerdost de ku ji (heft xwişk û çar bira) pêk hatibû, di sala (1930) de li taxa Melkendî hatiye dinyayê. Ew birayê mezinê birayên xwe bi navên (Selahedîn, Enwer, Fuad û Azad) bûye.
Çima dibêjim malbateke hunerdost? Ji ber ku bavê wî, (Reşîd Îzzet), karmendekî dewletê bûye û jêhatîbûna hunerî jî hebûye; şemşalvanekî baş û jêhatî bûye û şemşalekî bedew ê rengê zer hebûye. Her car ku xwe jêhatî û zevqdar dibîne, ji bo zarokên xwe şemşalê dixe (1).
Wê hesta hunerî û evîna şîrîn a şemşala bavê wî bandor li ser her du bira (Şewket û Selahedîn Reşîd) kiriye. Hunermend bala xwe dida şemşalvanîya bavê xwe, da ku dest û pênc û sîngê wî yê tijî nefes bi şemşalvanîyê rahênan bike. Şewket Reşîd di nîvê salên sîyan de tê xwendinê; zarokekî rûxweş û semayînhenok bûye û ji wê demê ve jêhatîbûn û behreyên wî yên dengxweşiyê hatiye dîtin. Di pol û meydanê dibistana xwe de gelek caran stran gotiye; herçiqas di destpêkê de ji ber ku şerm dikir, ji bo wî karekî dijwar bû, lê bi teşwîqa mamosteyan û hevalên xwe şermê ji nav bir û ji bo xwendekar û mamosteyên xwe sirûd û stran got. Asta xwendewarîya hunermend tenê qonaxa şeşemîn a seretayî bû û ew qedand; paşê milê xwe da kar û ji dibistan û xwendinê dûr ket.
Dema temenê hunermend dibe (18) sal, ango di sala (1948) de, ji bo leşkerî tê gazîkirinê (eşkere ye ku di wê serdemê de leşkerî bi zorê bû) û ew dişînin bajarê Kerkûkê. Cilên leşkerî li xwe dike û li meydanê rahênanê ji leşkeran dipirsin bê kî xwendewar e; hunermend dibe yek ji wan leşkerên xwendewar. Piştî veqetandina wan, hunermend Şewket Reşîd daxwaz dike ku ew bişînin koma (orkestra û muzîka leşkerî), ji ber ku hez û daxwaza muzîqayê hebû. Daxwaza wî tê pejirandin û dibe yek ji endamên koma orkestra û muzîka leşkerî û berdewam dike bi rahênan û fêrbûna amûrên muzîkê yên wekî (klarnet, cumbuş, ûd, baleban, tepl û cumbuş). Roj bi roj jêhatîbûn û behreya wî ya hunerî zêdetir xuya dibe; dibe endamekî çalak ê komê û bi evînê karên xwe pêk tîne û serkeftinê bi dest dixe, heta digihîje pileya serperiştiya koma orkestra û muzîka leşkerî. Hunermend Şewket Reşîd kesekî xweperest nebû, belkî xewn û armanca wî ew bû ku ew fêrbûn û zanînên ku bidest xistine tenê ji bo xwe nebin, lê bi coş û dilsozî hewl dida gelek kesan fêrî muzîqayê bike.
Ew gelek salan li bajarê Kerkûkê dimîne û her ku diçe kûrtir dikeve nav ruhê muzîqayê û di amûrên (klarnet, cumbuş û ûd) de pisporiyeke baş bi dest dixe û dibe jêneyarekî navdar li bajarên Kerkûk û Silêmaniyê.
Wek hunermendekî jêneyarê jêhatî derdikeve û ji zarokatiyê ve behreya dengxweşiyê hebû; ji bo tomarkirina stranê berê xwe dide Radyoya Kurdî ya Bexdayê. Nivîskar û bejvanê jêhatî (Kemal Reuf Mihemed 17/1/1942 – 30/9/2018) behsa roja yekemîn a tomarkirina stranê li radyoyê dike û dibêje: «Yekem car di roja Şemiyê (1/2/1958) de li Radyoya Kurdî ya Bexdayê stran belav kiriye». Li gorî agahiyên mamoste û hunermend (Bakûrî 5/11/1928 – 2/11/2022) ku nivîsiye, dibêje: «Strana yekem bi navê (Çavê kalt dil difirîne) bûye, û paşê piştî 14 a Tîrmehê ya 1958 ve di ahengên Silêmaniyê, Kerkûk û Bexdayê de wekî klarnetvan û stranbêj derketiye»(2).
Hunermend di wan deman de ku di koma orkestraya leşkerî û muzîka leşkerî de û li ser amûrên muzîkê rahênan dikir, di heman demê de asta xwendewarîya xwe jî bilind kir, heta biryar da beşdarî îmtîhana derveyî (xaricî) bibe. Mamoste, hunermend û nivîskar Bakoûrî nivîsiye: «Jîrbûn û çalakbûna hunerî, hem di çarçoveya koma leşkerî ya Kerkûkê de û hem jî di wan komên muzîkê de ku têde beşdar bû, bû sedema qebûlkirina wî di rêveberiya Enstîtuya Hunerên Bedew ên Bexdayê de, da ku Şewket Reşîd wekî (xwendekarekî xaricî) îmtîhana wezaretê pêk bîne; wî îmtîhan kir û bi pileya neyrab (imtîyaz) belge wergirt di sala (1967 – 1968) de»(3).
Di heman sala ku belge werdigire, ango (1968), hunermend diçe televîzyona Kerkûkê û yekemîn stran bi navê (Kalê hey Lîmô) tomar dike.
Komela Huner û Wêjeya Kurdî – Navenda Giştî ya Silêmanî, di sala (1969) de tê damezrandin û di dîroka (31/12/1969) de ji aliyê Wezareta Navxwe ya wê demê ve destûra karê ji wan re tê dayîn. Armanca vê komelê hewildan bû ji bo bilindkirina asta zanistî ya hunermendan û nêzîkbûna kesên xwedî behreyê bi huner û wêjeyê, ji bo xizmetkirina huner û wêjeyeke resen bi awayekî taybet û hunereke cîhanî bi awayekî giştî. Ew ji van çar beşên sereke pêk dihat: (beşa stran, muzîk û govendê; beşa lîstikvanî; beşa wêje; beşa hunera şêwazkarî).
Hunermend Şewket Reşîd yek ji damezrîneran û endamekî çalak ê Komela Huner û Wêjeya Kurdî bû. Ev kom gelek berhemên xwe li ser şanoyê û televîzyonê pêşkêş kir. Endamên beşa stran, muzîk û govendê ev bûn: (Şewket Reşîd, Namdar Qeredaxî, Selah Reşîd, Elî Hemeriza, Heme Seîd Ebdulla, Şêrko Adil, Hoşyar Kemal). Stranbêjên koma navborî ji van hunermendan pêk dihatin: (Osman Elî 1944 – 21/6/2005), (Heme Nêrgez 1944 – 23/9/2013), (Selah Mecîd 8/3/1951), (Îbrahîm Seîd, ku bi navê Beleya Se‘e Ker tê naskirin 1942 – 1/9/2010) û hwd.
Derbarê destpêkên Komela Huner û Wêjeya Kurdî û wê ruhê hevkariyê ya ku hunermend Şewket Reşîd ji bo derdora xwe hebû, mamoste û hunermend (Namdar Qeredaxî, 1951 Helebçe) dibêje:
«Serokê komelê hunermendê koçkirî (Ehmed Dengge Mezin 6/6/1930 – 22/12/2004) bû. Desteya rêvebirina komelê ji (Nûrî Weştî 1935 – 12/5/2001), (Teha Xelîl 1940 – 17/11/2010), Newzad Mecîd, Şewket Reşîd û (Celal Koçer 1943 – 3/3/1993) û kesên din pêk dihat. Paşê hin ji wan dûr ketin; bo nimûne hunermendê koçkirî Şewket Reşîd, ji ber ku li Kerkûkê di koma muzîkê de karmend bû, du jinên wî jî hebûn (malek li Silêmanî û maleke din li Kerkûkê hebû), ji ber vê yekê nekarî heta dawiyê bi me re bimîne. Lê ez qet nabe ku ji bîr bikim ku hunermend bi giştî û hunermendê koçkirî Şewket Reşîd bi taybetî, gelek germ pêşwazî ji min kirin, rêz û hurmet danê û teşwîq kirin; di nav komê de cih ji min re vekirin û destê min girtin. Ji aliyê hunerî ve ne tenê, ji aliyê ruhî ve jî Kak Şewket alîkariya min kir, ji ber ku ez tiştekî nizanim bûm, lê wan min beşdarî wê komê kir. Ez her tim dibêjim ez deyndarê wî me, wekî ciwanekî ku min xwe gihand odeya komelê û got ku dixwazim bibim endam. Wê demê Kak Şewket serokê komê bû; ew bi awayekî ewqas rêz û hurmet nîşanî min da, bi rûyekî xweş û ken û bi wê reftarê xweş şermê ji min şikand û got: Kemaneya xwe derxe û bi me re beşdar bibe! Ev reftara wî ewqasî min teşwîq kir ku berdewam bikim»(4).
Hunermend Şewket Reşîd wekî awazdaner, muzîkjen, stranbêj, muzîkzan û notazan, di rêya pîroz a hunerê de pêş ket û xizmeteke bêhempa ji bo hunera muzîk û strana gelê xwe kir. Ji bo gelek hunermendan awaz saz kiriye, wekî: (Îbrahîm Xeyat, Osman Elî, Heme Nêrgez, Selah Reşîd, Selah Mecîd, Heme Ceza û Kameran Omer). Karên wî yên hunerî wekî muzîkjen, stranbêj, amadekar û dabeşkarê muzîkê di çend komên muzîkê de berhev kiribû; navborî endamê şanazî yê koma muzîka Komela Huner û Wêjeya Kurdî, koma muzîka Bekes û koma muzîka Solav li bajarê Kerkûkê bû, herwiha endamê koma Bawacî ya Koyê bû.
Hunermend Şewket Reşîd û koma muzîka Solav...
Hunermend ji ber nav û navdariya ku wekî muzîkjenekî jêhatî bi dest xistibû, di heman demê de ji ber karê xwe li bajarê Kerkûkê, bi hunermendên wê bajêr re dostî û hevaltiyê ava kir. Di sala 1958 de (Tîpa Mûzîka Bekes) li bajarê Kerkûkê tê damezrandin; demekê hunermend Şewket Reşîd bû endamê tîpa navborî, paşê bû endamê Tîpa Mûzîka Solavê. Yek ji hevalên kevn ên hunermend, muzîkjen û helbestvan (Remezan Zemdar) dibêje:
«Hunermend Şewket Reşîd di sala 1964 de hat tîpa me, ez jî yekser ew kirim endamê Tîpa Mûzîka Solavê. Ji bilî min û Şewket Reşîd, ev hunermendên jî bi me re bûn: (Ebdulîla Muhêdîn, Selah Serrac, Serdar Fetah, Selah Reşîd, Enwer Tahir Koyî, Hemerezayê û Qadir Merdan); di dawiyê de Şewket Reşîd bû serokê tîpê. Hunermend di çalakiyên tîpên mûzîkê yên bajarên Hewlêr, Silêmanî û Koyê de hevkarî û beşdarî kiriye, herwiha endamê çalak ê Tîpa Mûzîka Televîzyona Kerkûkê jî bû»5.
Hunermend ji bilî behre û şiyana lêdana amûrên mûzîkê û dengê xweş, yek ji wan kesayetiyên axaftinhez, henekbaz, şeweşîrîn û civîn germker ên dost, heval û hevalên wî bû. Ew taybetmendî bûbûn sedema ku hemû kes hezê wî bikin û her tim bi çavê rêz û hurmetê li Şewket Reşîd binêrin. Di sala 1967 de di çend şahiyên malbatî yên hunermendê nemir (Hesen Zîrek) li bajarê Silêmanî, wekî lêder bi hunermendên wekî (Wîlyem Yuhenna, Ezoleya Templê, Selah Reşîdî birayê wî, Heseni Ney) re beşdar bûye; yek ji wan şahiyan a hunermend Hesen Zîrek li mala xwe ya hunermend Şewket Reşîd hatibû lidarxistin.
Dikare em wê agahiyê jî pêşkêş bikin ku di destpêka salên şêstî yên sedsala borî de, her du hunermendên bira (Mihemed û Heseni Mamle) bi serdanê hatine bajarê Silêmanî; bi hevkariya hunermendên Şewket Reşîd, Selah Reşîd, Wîlyem Yuhenna û Îbrahîm Xeyat, kasetek ji bo hunermend Mihemedê Mamle li mala (Xerîbe Qelew) tomar dikin.
Piştî daxuyaniya 11 ya Adara 1970, rewşek guncaw ji bo cîhana wêje û hunerê derdikeve holê û çalakiya hunerî (stran, mûzîk û şanogerî) dikeve pêşketinê. Hunermend Şewket Reşîd wekî lêderê jêhatî, çalak û tijî hêz, bi hunermendên Tîpa Bawaciyê Koyê re li bajarên Koyê û Silêmanî gelek şahî li dar dixin; ji wan şahiyên Cejna Neteweyî ya Newrozê 1970 li Klûba Karbidestên Silêmanî, herwiha di dîroka 19/7/1970 de li Klûba Karbidestên Koyê.
Ji aliyê Komela Huner û Wêjeya Kurdî – Navenda Giştî ya Silêmanî ve, hin ji hunermendên Tîpa Mûzîka Bawaciyê Koyê tên vexwendin bajarê Silêmanî; li salona Amadeyiya Keçan a Silêmanî, ji bo maweya 10 roj di 13/9/1970 de hunermendên Komela Huner û Wêjeya Kurdî û Bawacî şahî li dar dixin. Hunermend Şewket Reşîd yek ji endamên serbilind ên navbera tîpên mûzîkê bû, digel hunermendên: (Namdar Qeredaxî, Jan Tômas Janô, Zahir Mihemed, Enwer Tahir «Mela Enwer», Werya Ehmed, Serdar Ehmed, Harût Balangiyan, Selah Reşîd).
Di navbera salên heftê de, bi hewildan û têkoşîna hunermend Şewket Reşîd û hin ji hunermendên lêder ên bajarê Kerkûkê, tîpek mûzîkê bi navê (Tîpa Mûzîka Televîzyona Kerkûkê) ava dikin. Şewket Reşîd serperştiya wê tîpê kiriye û bi rêya vê tîpê gelekî alîkariya wan hunermendan kiriye ku karên xwe yên hunerî li televîzyonê tomar dikirin.
Di bin serperştiya hunermend Şewket Reşîd de, li stadyûma bajarê Silêmanî, bi boneya (Rojê Zarokên Cîhanê) di sala 1971 de şahiyeke mûzîk û stranê pêşkêş dikin.
Di roja (25/2/1974) de hunermendên Komela Huner û Wêjeya Kurdî – Navenda Giştî ya Silêmanî, li salona (Xuld) a bajarê Bexdayê opereta (Bûk û Zava) pêşkêş dikin; bi derhêneriya hunermend (Teha Xelîl) û muzîkê ji aliyê her du hunermendên (Şewqet Reşîd û Hoşyar Ehmed, bi navê Weşe Baba) ve. Di wê mîhrîcanê de ew pileya yekem li ser asta Iraqê bi dest tînin.
Hunermend Şewqet Reşîd li Başûrê Kurdistanê wekî duyemîn hunermendê jenîarê û baştirîn û jêhatîtirîn li ser amûra (klarînet) piştî hunermend (Qadir Dîlan 1928 Silêmanî – 18/3/1999 Çik) tê hesibandin; çarêkê tonê ji amûra klarînetê zêde kiriye û ew ji jenîna rojavayî veguherandiye bo rojhilatî.
Digel hemû wan behreyên hunerî yên ku hebûn, taybetmendiyeke din a behreyê dengxweşiyê jî hebû ku xwediyê gelek stranên bû, wekî: (Çavê qalit dil efirînê, qalê hê limon, zor demek e li benda me, ax lebo şarezaye, Cejn e cejna şahiyê, çend xweş e, kê dibê tobe li me ye, ayê û oyîye, qurbanê çavê qalit bim, sirûda Newrozê û sirûda Barzanî nemir). Jêhatîbûna dengnasiyê jî hebû; xwediyê dengên bi hest û xweş bû û wan dikişandin da ku gav bavêjin nav cîhana hunerî ya muzîk û stranê.
Di sala (1983) de, li televîzyona Kerkûkê, hunermend Şewqet Reşîd bernameyek ji amadekirin û pêşkêşkirina xwe bi navê (Arzûmend) birêve dibir. Bi rêya wê bernameyê ciwan û lawên dengxweş ên Kurd vedixwendin da ku dengxweşî û jêhatîbûnên hunerî yên xwe veşêrî nekin, wan nîşan bidin û xizmeta hunerî ya neteweya xwe bikin. Hunermend bi rûyekî xweş re wan ciwan û lawan diaxivand û zêdetir teşwîq dikirin. Di wê serdemê de bernameya Arzûmend yek ji bernameyên balkêş û kêfxweş ên televîzyona Kerkûkê bû; temaşevanan çiqas ji hunera dengxweşiya wan behremendan kêf distand, du qat jî gotinên xweş û şêwaza dilovan a Şewqet Reşîd bû sedema zêdetir kişandina temaşevanên bernameyê.
Her çiqas ji bo jiyana vê hunermenda nemir û dilsoz bixwînin jî hê kêm e, ji ber ku hemû jiyana xwe ji bo hunera rastîn a neteweya xwe terxan kiriye. Piştî gerîn û kûrbûnê di wê jiyana tijî bexşîna hunerî ya hunermend Şewqet Reşîd û dilsoziya wî ji bo hunera neteweya xwe bê westan, ew her tim di xemgîniya pêşxistina hunera gelê xwe de bûye û dixwest ciwan û lawê Kurd fêrî amûrên muzîkê bibin. Bi rêya tora civakî ya Facebookê çavê min ket bîranînek ji birayê hunermend (Kurde Sabir) ku dibêje:
«Hunermend Şewqet Reşîd di sala (1978) de ket qezayekî trafîkê, bi darêkê dimeşiya; bi wê rewşa tenduristiyê ya nehevseng re hat bajarê Silêmaniyê û bi hewl û têkoşîna xwe, tîmekî muzîka amûrên bayê ava kir ku ji (22) endaman pêk hatibû». Ev piştrast dike ku ev hunermend di rewşên tenduristiyê yên herî xerab de jî hê di xemgîniya huner û hunermendên neteweya xwe de bûye.
Di sala (1984) de du stran bi rêya ekrana televîzyona Kerkûkê belav bûn, ku pir bi lez bûn mijara axaftinê û bala gel kişandin û bûn devgotina guhdaran û bihîstvanan: strana (Peyman – Em giyan in) ji helbestên (Reza Heme, helbestvan) û awaza hunermend (Îbrahîm Xeyat 1931 – 3/5/2005), û strana (Biharê Umrê min) helbestên (Şêx Hesîb Qeredaxî 1929 – 9/1/1997) û awaza hunermend (Selah Reşîd 1942 Helebçe – 13/3/2026 Kanada). Ew du stran piştî çendîn salan wekî melodî û berhemên herî xweş, herî bandorker û herî bedew ên serdema zêrîn hatine nasîn. Derbarê çawaniya tomarkirina wan du stranan de, rola hunermend Şewqet Reşîd çi bûye?
Hunermend Selah Reşîd, birayê wî, ji bo me vedibêje:
«Sala 1984 bû, rojek Kak Şewketi biram telefonî bo kirim û gotî: Kak Biraymî Xeyatî jî ligel xwe bîne û razîbûna yekî stranekê min bo werbigirtin. Ligel Kak Biraym çûyin bo Kerkûkê; Kak Şewket di şevek û rojekê de muzîka stranên (Biharî Umrim) dabeş kir, Kak Biraym jî strana (Emê giyanek in di du bedenan de). Herdukan stranên xwe di rojekê de tomar kirin; stranên herdukan navdangehekî zor baş derxistin li ser asta Kurdistanê û xelk zor pêyan sersem bûn»(6).
Bi mebesta bîranîn û bîr xistina jiyana hunerî ya hunermend Şewket Reşîd, piştî gerana min a zor li dû çavkaniyan, carinan bi rêya têkiliya telefonî yan medyaya civakî hewl daye ku raman û bîrûrayên nivîskar, hunermend û helbestvanan li ser wê hunermendê werbigirim, da ku bizanim dîtgeha wan çi ye. Ji bo vê mebestê panaber bûm bo helbestvanê ciwan û hestnasik (Heme Ezîzî helbestvan) li welatê Kanada. Derbarê Şewket Reşîdî pirbehrê de got:
«Hunermendê koçkirî Kak (Şewket Reşîd) muzîkjenekî navdar û dahêner bû di lêdana amûra (klarnet) de; ligel muzîkjeniyê, awazdaner û stranbêj jî bû. Di dîroka temenê hunerî ya wî de hewseyekî dilsozane û evînekî paqij hebû bo girîngîdan bi pêşxistina resenayetiya û hevdemkirina strana Kurdî di wê serdemê de ku Kak (Şewket) tê de jiya. Ev hunermend ji vê gelekî zêdetir e û hêjayê qadrgirtin û rêzlêdanê ye, lê mixabin ev jî wek sedan serbazên winda yên nav qada edebiyat û hunerê, nav û bîranîn û asta bilind a hunera wî kêm bûye û hatiye avêtin bin axa ji bîrkirin û feramûşiyê»(7).
Mamoste û hunermend (Namdar Qeredaxî) ji ber ku demeke dirêj ligel mamosteyê xwe jiyaye û karê hunerî kiriye, derbarê hin taybetmendiyên din ên hunermend Şewket Reşîd de diaxive:
«Kak Şewket Reşîd dîrokeke tijî serbilindî heye ji gelek aliyên hunerî û civakî ve. Muzîkjenekî jêhatî bû; yek ji muzîkjenên herî jêhatî yên amûra klarnetê ye. Ji bilî klarnetê hewl da ku amûrên ûd û cumbuş û hin amûrên din jî bizane. Ji bilî muzîkjeniyê awazdanerekî baş bû; hemû wan stranên ku xwe gotine, awazên wî bûn, herwiha awazên gelekî jî daye hunermendan. Digel van hemûyan jî dabeşkarê muzîkê yê baş û jêhatî bû, ji bilî van taybetmendiyan serperiştekarê baş jî bû. Herwiha damezrînerê çend komên muzîkê bû wek: Koma Huner û Wêjeya Kurdî, koma muzîka Solav di salên şêstî de (ku endamekî çalak bû), û damezrînerê koma muzîka televîzyona Kerkûkê jî bû; her çiqas derbarê wî biaxivin hîn kêm e»(8).
Wek ku me îşaret pê da, hunermend kesayetekî xweşmeşreb, qise xweş û qise lêrov bûye. Ez hez dikim yek ji serpêhatiyên û qise xweşên hunermend Şewket Reşîd binivîsim ku westa (Hîvayê Medhetî Kebapçî) li Şeqama Kanî Askanê vegot:
«Hunermend Şewket Reşîd, yadê bi xêr, gelek caran dihat cem min bo kebabxwarinê. Rojekê hat û daxwaza kebabê kir, min jî got: Kak Şewket, ez sirê te bikim nav kebabê? Bi rûyekî xweş û tijî kenînê ve got: Ez zorna lêdidim, ji bo min têke navê wê da ku ez her sir bixwim û zorna lêbidim!».
Hunermend Şewket Reşîd piştî çendîn salan xizmetkirinê di sala (1989) de xanenişîn dibe, lê hest û nehst hîn li cem xizmetkirina hunera muzîk û stranê bû.
Di jiyana civakî de, hunermend du caran zewicî ye; xwediyê malekê li Kerkûkê û malekê li bajarê Silêmaniyê bû. Di sala (1957) de bi Xatûn (Sedîqe Muhyeddîn) û di sala (1960) de bi Xatûn (Mîsriye Ehmed Ebdulla) dizewice. Ji jina yekem çar law û keçek bi navên (Saman, Servet, Soran, Sertîp û Sozan) û ji jina duyem sê law û çar keç bi navên (Samal, Serwe, Solav, Sîrwan, Merîwan, Suznak û Sara) dibin xwediyê zarokan(9).
Bi mixabinîyek pir mezin, hunermend Şewket Reşîd di mehê Tebaxê ya sala (1990) de ket nexweşiya (felca mêjî) û êşa nexweşiya wî roj bi roj zêde dibe.
Hevalê kevn ê hunermend û ragihîner û pêşkêşkarê kevn ê televîzyona Kerkûkê (Haşim Cebarî) dibêje:
«Hevaltîya min bi hunermend Şewket Reşîd re vedigere serê sala 1971; hevaltîya me ewqas xurt bû ku gihişt serdanên malbatî, û em bi hev re gelek caran çûn gera Bexdayê, Hille, Silêmanî, Hewlêr, Şeqlawe û hwd. Bi rêya wî gelek hunermend nas kirin. Ew hunermend xizmeteke bêhempa ji hunera Kurdî re kir û bi dehan hunermend di warê stran û muzîkê de perwerde kir. Di piraniya şahiyên taybet û bûyeran de klarnet, cumbûş û ûd bi tenê dileyist û stran digot. Di serhildana (1991) û dema rizgarkirina bajar û bajarokên Kurdistanê de, min, şehîd (Esed Şêx Bezênî) û nivîskarê koçkirî (Mihemed Ebdulrehman Zengene) serdana Şewket kir ku wê demê nexweş bû û bi tayoçê dimeşiya; di wê demê de nûçeya rizgarkirina bajarokê Mexmûrê hate ragihandin û ew jî bi girînê got: Niha hema Kerkûk jî dê were rizgarkirin, lê mirin min teng dike û ez vê azadiya Kerkûkê nabînim».
Rewşa tenduristiya hunermend Şewket Reşîd xerabtir dibe û ji aliyê lawên wî ve ji bajarê Kerkûkê ji bo dermankirinê tê birin bajarê Silêmaniyê, ba pisporê wî (Doktor Fuad Baban). Dema digihîjin deriyê bajarê Silêmaniyê (cîhê jidayikbûna wî), di roja (17/4/1991) de ji huner, hunermendan, heval û hogirên xwe re heta hetayê xatir dixwaze.
Dema hunermend Şewket Reşîd canê xwe teslîm dike û ew stêrka ronahî ya muzîk, awaz û strana Kurdî vedimirîne, gelê me di nav mezintirîn bextreşî, belayan û tengaviyan de dijî; ew jî koça milyonî ya gelê Kurdistanê, yanî koçberî, bû. Di wê demê de hunermend li goristana Şêx Muhyeddîn li bajarê Silêmaniyê bi axa pîroz a Kurdistanê re tê spartin. Hezaran destikên gul li ser gora pîroz a hunermend Şewket Reşîd, û bîranîn û yadên wî yên şîrîn heta hetayê bilind û li lûtkeya rûmetê dimînin.
Çavkanî:
Dîtin bi hunermend Selah Reşîd re (11/6/2014), amadehiya Celal Hanisî.
Pirtûka dîroka radyoya Kurdî ya Bexdayê (1939 – 1958), nivîsandina (Babi Lalô) Kemal Re’ûf Mihemed, cilda yekem – beşa yekem, rûpela (660).
Pirtûka stranbêjên nemir, bakur, beşa duyem, rûpela (199 û 200).
Govarê Çilawaz, hevpeyvîn bi hunermendê navdar Namdar Qeredaxî re, amade kirina hunermend Werya Ehmed, hejmar (47), Çileya duyemîn a 2010.
«Di salvegera koça dawiyê ya hunermend Şewket Reşîd de», amade kirin: Stêr Cebarî, tora civakî ya Facebookê.
Malpera Wişe, «Şewket Reşîd.. hunermendekî pirjêhatî yê warê muzîk û stranê», Stêr Cebarî.
Têkiliya telefonê bi hunermend û helbestvan (Heme Ezîz) re, Hewlêr – Kanada.
Hevdîtin bi hunermend (Namdar Qeredaxî) re, kanala (Xak), 15/2/2026.
Heman çavkaniya jimare (3), rûpela (200).