ڕێکخەری ڕاسپاردە نێودەوڵەتییەکان بەشداری لە سێزدەهەمین کۆبوونەوەی گرووپی کاری بەرەنگاربوونەوەی قاچاخچێتی کۆچبەران لە ئۆفیسی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ماددە هۆشبەرەکان و تاوانی ڕێکخراو کرد لە ڤییەننا و ڕایگەیاند، هەرێمی کوردستان چوارچێوەیەکی یاسایی و ئەمنیی توندی بۆ تێکشکاندنی تۆڕەکانی قاچاخچێتیی مرۆڤ گرتووەتەبەر، هەروەها داوای لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەکات هاوکاریی دارایی و ئەمنیی هەرێمی کوردستان زیاد بکەن.
دکتۆر دیندار زێباری، ڕێکخەری ڕاسپاردە نێودەوڵەتییەکان لە حکوومەتی هەرێمی کوردستان، وەک بەشێک لە شاندی حکوومەتی فیدراڵی بەشداریی لە 13ـەمین کۆبوونەوەی گرووپی کاری قاچاخی کۆچبەران کرد، کە ڕۆژی دووشەممە 29ی حوزەیرانی 2026، لە بارەگای نووسینگەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ماددە هۆشبەرەکان و تاوانی ڕێکخراوە (UNODC) لە ڤییەننای پایتەختی نەمسا بەڕێوەچوو.
لە سەرەتای کۆبوونەوەکەدا، د.دیندار زێباری وتارێکی پێشکەشکرد و تیایدا هەوڵە بەردەوامەکانی حکوومەتی هەرێمی کوردستان بۆ بەرەنگاربوونەوەی قاچاخچێتی کۆچبەران و بازرگانیکردن بە مرۆڤەوە خستەڕوو، هاوتەریب لەگەڵ ڕاسپاردەکانی پێداچوونەوەی خولیی گشتگیر (UPR) بۆ ساڵی 2025 کە لەلایەن ئەنجومەنی مافی مرۆڤەوە لە 48ـەمین دانیشتنیدا دەرچووە.
دووپاتیشی کردەوە کە حکوومەتی هەرێمی کوردستان بەردەوامە لە پەرەپێدانی سیاسەت و ڕێکارەکانی بۆ بەرەنگاربوونەوەی تۆڕەکانی قاچاخ و بازرگانیکردن بە مرۆڤ و بەهێزکردنی هاوکاریی دوولایەنە و هەرێمی و نێودەوڵەتی لەم بوارەدا.
ئاماژەی بەوەشکرد، حکوومەتی هەرێم چوارچێوەیەکی یاسایی تۆکمە بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەو تاوانانە بەکاردەهێنێت.
لەسەر ئاستی یاسادانانی ناوخۆیی، یاسای هەرێمی ژمارە (6)ی ساڵی 2018 جێبەجێ دەکات کە سزای توند لەخۆدەگرێت. ئەم چوارچێوەیە زیاتر بەهێزتر دەبێت بە یاسا فیدراڵیەکان، لەوانە یاسای سزادانی عێراقی ژمارە (111)ی هەموارکراوی ساڵی 1969، یاسای نیشتەجێبوونی بیانییەکان ژمارە (76)ی ساڵی 2017، هەروەها یاسای پاسپۆرتی ژمارە (32)ی ساڵی 2015، جگە لە پابەندبوون بە بڕگەکانی ڕێککەوتننامەی پالێرمۆ.
پاشان لە بابەتی دادگادا باسی لە دۆسیەکانی بازرگانیکردن بە مرۆڤ کرد و ڕایگەیاند کە (114) حاڵەتی قاچاخی پەیوەست بە کۆچی نایاسایی لە ماوەی ساڵی 2024 تۆمارکراوە، لەنێو ئەوانەی تۆمەتبارن لەم کەیسانەدا، (65) کەسی بیانی دەستگیرکراون، بەم شێوەیە دابەشکراون: (30) هاووڵاتی بەنگلادیشی، (2) هاووڵاتی پاکستانی، (18) هاووڵاتی سووری، (14) هاووڵاتی ئێرانی و (1) ڕەگەزنامەی تورک.
هەروەها تیشکی خستە سەر هەوڵەکانی حکوومەت بۆ هەڵوەشاندنەوەی تۆڕەکانی قاچاخچێتی مرۆڤ، ڕوونیشیکردەوە، لە ساڵی 2024دا هێزە ئەمنییەکان چوار قاچاخچیی گەورەیان دەستگیرکردووە کە تێوەگلاون لە نوقمبوونی بەلەمێک لە کەناراوەکانی ئیتاڵیا، کە لە ئەنجامدا زیاتر لە 64 قوربانی لێکەوتووەتەوە کە خنکاون و بێسەروشوێن بوون. لە ساڵی 2025دا دەسەڵاتداران تۆڕێکی قاچاخی نێودەوڵەتییان هەڵوەشاندەوە دوای ئەوەی سێ لە ئەندامەکانیان دەستگیرکرد کە لە ڕێگەی یەخت و مامەڵە داراییە نێودەوڵەتییە ئاڵۆزەکانەوە کارەکانی گواستنەوەی کۆچبەرانیان بەڕێوەدەبرد.
دوابەدوای نوقمبوونی بەلەمەکە لە کەناراوەکانی ئیتاڵیا، بە ڕێنماییەکانی ڕاستەوخۆی مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکوومەتی هەرێمی کوردستان، ژوورێکی ئۆپەراسیۆنی فریاگوزاری دامەزرا.
تیمێکی تایبەتمەند ڕەوانەکران بۆ هەماهەنگی لەگەڵ دەسەڵاتدارانی ئیتاڵیا بۆ هاوکاریکردنی ڕزگاربووان و گەڕاندنەوەی تەرمی قوربانییەکان. جگە لەوەش هێزێکی ئەمنی هاوبەش لە ساڵی 2021 پێکهێنرا بۆ چاودێریکردنی دەروازە سنوورییەکان و بەرەنگاربوونەوەی قاچاخچێتی.
سەبارەت بە قەیرانی سنووری نێوان بێلاڕووسیا و پۆڵەندا لە ساڵی 2021دا، کە تێیدا لەنێوان سێ بۆ 4 هەزار کۆچبەر کە هاوڵاتی هەرێمی کوردستانیشیان تێدابوو لە بارودۆخێکی مرۆیی سەختدا گیریان خواردبوو، دووپاتی کردەوە کە ئەو کەسانە بەشێوەیەکی یاسایی لە ڕێگەی ئاسمانییەوە لە ڕێگەی وێستگەکانی ترانزێتەوە ڕۆیشتوون، نەک ڕاستەوخۆ لە فڕۆکەخانەکانی هەرێمەوە.
ئاماژەی بەوەشکرد، هەندێک لایەن هەوڵیانداوە قەیرانەکە لەڕووی سیاسییەوە بقۆزنەوە، هەروەها جەختی لەوە کردەوە کە هەرێمی کوردستان گەڕانەوەی زۆرەملێی ڕەتکردووەتەوە و پابەند بووە بە یاسا نێودەوڵەتی و مافەکانی مرۆڤ، داوای پاڵپشتی نێودەوڵەتی کردووە بۆ هەڵوەشاندنەوەی ئەو تۆڕانەی کە هەڕەشە لە ئاسایشی هاوبەشی کوردستان و ئەورووپا دەکەن.
لە چوارچێوەی هاوکاری نێودەوڵەتیدا ئاماژەی بە ڕێککەوتنی ئەمنی کرد کە لە ساڵی 2024 لەگەڵ شانشینی یەکگرتوو واژۆ کراوە و بە "یەکەم ڕێککەوتنی لەم جۆرە لە ئاستی جیهانیدا" وەسف کراوە. ئەم ڕێککەوتنە ئامانجی بەرەنگاربوونەوەی کۆچی نایاسایی و بەرزکردنەوەی ئاسایشی سنوورەکانی نێوان عێراق و هەرێمی کوردستان و بەریتانیایە.
پشتگیری دارایی و ئۆپەراسیۆنی بۆ ڕاهێنانی هێزەکانی جێبەجێکردنی یاسا، بەهێزکردنی ئاسایشی سنوورەکان، دەستپێکردنی هەڵمەتەکانی هۆشیاری دیجیتاڵی و خێراکردنی بەرنامەکانی گەڕانەوەی ئارەزوومەندانە لەخۆدەگرێت.
لە لایەکی دیکەوە باسی لە هەوڵەکانی گەڕاندنەوەی کۆچبەرانی هەرێم کرد و ڕوونیکردەوە کە لە ماوەی ساڵی 2025دا زیاتر لە 319 کۆچبەر لە لیبیا و تونسەوە گەڕێنراونەتەوە، دواتر 197 کۆچبەر لە سەرەتای ساڵی 2026 لە لیبیا لە ڕێگەی لیژنەیەکی باڵای هاوبەشەوە دەستبەسەرکراون. هەروەها ئاشکرای کرد کە لە هاوینی 2025دا نزیکەی 300 کۆچبەری هەرێم لەلایەن میلیشیاکانی لیبیا ڕفێندراون و ئەشکەنجە دراون، کە داوای فیدیەیان کردووە بە بڕی پێنج هەزار دۆلار بۆ ئازادکردنی هەر کەسێک.
ڕێکخەری ڕاسپاردە نێودەوڵەتییەکان لە کۆتایی قسەکانیدا جەختی لەوە کردەوە کە هەرێمی کوردستانی عێراق بەردەوامە لە ڕێبازی خۆی لە تێکەڵکردنی ڕێوشوێنی پتەوی ئەمنی و دادوەری بۆ بەدواداچوونی تۆڕەکانی قاچاخچێتی لەگەڵ پابەندبوونێکی مرۆیی پتەو بە پاراستنی کەرامەتی مرۆڤ و ڕەتکردنەوەی گەڕانەوەی زۆرەملێ. داوای لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و لایەنە پەیوەندیدارەکان کرد کە ئەرکەکانی خۆیان بەرامبەر بە ناوچەکە جێبەجێ بکەن کە بارگرانییەکی بەرچاوی دیمۆگرافی و مرۆیی و ئابووری بەناوی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتییەوە هەڵدەگرێت، بە زیادکردنی پاڵپشتی دارایی و فراوانکردنی هاوکارییە ئەمنییەکان و چارەسەرکردنی ڕەگ و ڕیشەی کۆچی زۆرەملێ.
بڕیار وایە ڕێکخەری ڕاسپاردە نێودەوڵەتییەکان لە پەراوێزی کۆبوونەوەکاندا زنجیرەیەک دیدار و چاوپێکەوتن لەگەڵ بەرپرسانی نەتەوە یەکگرتووەکان و نوێنەری وڵاتانی ئەندام و هاوبەشە نێودەوڵەتییەکان ئەنجام بدات، کە تا 4ـی تەمموزی 2026 بەردەوام دەبێت.
