کۆچە گەورەکەی مەغریب چی بوو؟

تۆفانی کۆچبەران لە سێوتا؛ ئیسپانیا قاچاخچییەکان بە بەرپرسیار دەزانێت و ئەوروپا تووشی شڵەژان بووە

سەرۆک وەزیرانی ئیسپانیا، پەنجەی تۆمەت بۆ تاقمە قاچاخچییەکان درێژ دەکات، دوای ئەوەی لە شەپۆلێکی بێپێشینەدا نزیکەی 60,000 کۆچبەر لە مەغریبەوە خۆیان گەیاندە ناوچەی "سێوتا" کە پارچە خاکێکی ئیسپانیایە لە باکووری ئەفریقا. ئەم شاڵاوە تەنها پشێوی نەبوو، بەڵکو خوێنیشی تێدا ڕژا؛ بەپێی ئامارە میدیاییە ناوخۆییەکان، لانی کەم 57 کەس لە کاتی هەوڵدان بۆ گەیشتن بەو کەناراوەدا گیانیان لەدەستداوە.

پێدرۆ سانچێز، سەرۆک وەزیرانی ئیسپانیا، ئەم ڕووداوەی بە "پێشێلکردنی یەکپارچەیی خاکی وڵاتەکەی" ناوبرد. کاردانەوەکان تەنها لە مەدرید نەمایەوە، بەڵکو ئیتاڵیا وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بەم دۆخە، ڕێککەوتنی "شینگن"ی بۆ گەشتی بێ سنوور لەگەڵ ئیسپانیادا هەڵپەسارد.

ئەم کۆچە بەکۆمەڵە کتوپڕە دوای ئەوە دێت کە دادگای باڵای ئیسپانیا بڕیارێکی دەرکردووە، تێیدا هاتووە کە ئەو کۆچبەرانەی لە دەریادا و لە کاتی هەوڵدان بۆ گەیشتن بە سێوتا یان مێلیلیا (کە ئەوی تریشیان ناوچەیەکی تری ئیسپانییە لە باکووری ئەفریقا) دەستگیر دەکرێن، نابێت بە شێوەیەکی خێرا و بەبێ ڕێکار بگەڕێنرێنەوە بۆ مەغریب.

تاوەکو ئێوارەی ڕۆژی هەینی، بەرپرسانی ئیسپانیا ڕایانگەیاندووە کە زیاتر لە 48,000 کەس لەو کۆچبەرانە، دوای ئەوەی گەیشتوونەتە ناوچەکە، بە ویستی خۆیان بڕیاریان داوە بگەڕێنەوە بۆ ناو خاکی مەغریب.

پیاوێکی کۆچبەر لە کاتی گەڕانەوەیدا بە ئاژانسی ڕۆیتەرزی ڕاگەیاندووە کە دۆخەکە زۆر خراپە و دەڵێت: "ئەمە نە باشە و نە خۆشیشە. لێرە خەڵک دەمرێت. لێتان دەپاڕێمەوە، ئەگەر تا ئێستا نەتانوێراوە بێن، هەرگیز مەین. ئەم کارە مەکەن."

سێوتا کە لکاوە بە کەناراوەکانی باکووری ئەفریقاوە، تەنها بە گەرووی جەبەل تاریق لە خاکی سەرەکیی ئیسپانیا جیا کراوەتەوە. ئەم خاڵە ساڵانێکی درێژە ناوەندی سەرەکیی ئەو کۆچبەرانەیە کە خەونی گەیشتن بە بەهەشتی ئەوروپایان هەیە. بەتایبەتی لە وەرزی هاویندا، لە ڕێگەی سۆشیاڵ میدیاوە گروپەکان ڕێکدەخرێن و هەوڵێکی گەورە بۆ بەزاندنی سنوورەکە دەدرێت.

سێوتا و مێلیلیا هەمیشە خاڵی تەقینەوەی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی نێوان مەدرید و ڕیاز (مەغریب) بوون، چونکە مەغریب بە خاکی خۆیانی دەزانێت. ئەم دوو ناوچەیە تاکە سنووری وشکانیی یەکێتیی ئەوروپان کە ڕاستەوخۆ لەگەڵ کیشوەری ئەفریقادا یەکدەگرنەوە.

بەرپرسانی ناوخۆیی سێوتا پێشتر هاواریان گەیاندبووە مەدرید بۆ هاوکاری، بەڵام ڕۆژی پێنجشەممە هەموو شتێک لە دەست دەرچوو و دیمەنێکی پڕ لە پشێوی دروست بوو، کاتێک سیستەمی کۆنتڕۆڵی سنوورەکان بە تەواوی هەرەسی هێنا.

کارمن گۆنزالێز بێرمودێز، کە بۆ بینینی دایک و باوکی سەردانی شارەکەی کردبوو، بە بی بی سی ڕاگەیاندووە کە بارودۆخەکە "زۆر سەخت و تاقەتپڕووکێن" بووە.

ئەو شایەتحاڵە دەڵێت هەزاران هەزار کەسی بینیوە کە بە جلی مەلەکردنەوە و بە تەڕی لە دەریاوە دەهاتنە ناو شارەکە، و وتیشی: "دەزانم زۆربەیان خەڵکی باشن و تەنها داهاتوویەکی باشتریان دەوێت، بەڵام ئێمە ناتوانین ئەوەیان پێ بدەین."

هاوڵاتییەکی تر بە ناوی ڤیکتۆر ئۆرتیز سۆتۆمایۆر بە بی بی سی وتووە کە "هەرگیز شتی وای نەبینیوە"، شارەکە پڕ ببوو لە کۆچبەر لە هەموو گۆڕەپان و شەقامێکدا کە بەدوای نان و خۆراکدا دەگەڕان.

ئەو وتیشی: "تەنها چەند دوکانێکی کەم کراوە بوون، بەڵام دواتر پۆلیس داوای لێکردن دایان بخەن، چونکە شاڵاوی خەڵکەکە زۆر بوو. ئێمە و خێزانەکەمان لە ترسدا لە ماڵەوە ماوینەتەوە و ناوێرین بچینە دەرەوە."

کارمن بە بەراوردکردنی ئەم دۆخە لەگەڵ ساڵی 2021 دەڵێت: "ئەو کات پۆلیس و سوپا شتێکیان دەکرد، بەڵام دوێنێ لە ناو شەقامەکاندا بوون و تەنها سەیریان دەکرد، ئەمەش هەستی ترسێکی یەکجار گەورەی لای ئێمە دروست کرد."

خوان خیسۆس ڤیڤاس، سەرۆکی سێوتا، ئاشکرای کرد کە ژمارەی کۆچبەرە هاتووەکان گەیشتووەتە 70%ی کۆی دانیشتووانی شارەکە، کە خۆی ژمارەیان 83,600 کەسە. هەرچەندە وەزارەتی ناوخۆی ئیسپانیا دەڵێت ژمارەکە نزیکەی 50,000 کەسە، بەڵام هێشتا ئەمە کارەساتێکی گەورەیە.

ئیسپانیا بۆ هێورکردنەوەی دۆخەکە هێزە چەکدارەکانی ڕەوانەی سێوتا و مێلیلیا کردووە، چونکە لە مێلیلیای خوشکیشی، لە ماوەی یەک شەودا نزیکەی 300 بۆ 400 کەس سنووریان بەزاندووە.

سانچێز لە کاتی سەردانەکەیدا بۆ سێوتا جەختی کردەوە کە ئەم پشێوییە دەرەنجامی کاری مافیاکانی قاچاخچێتییە کە بە مەبەست لێکدانەوەی هەڵەیان بۆ بڕیارەکەی دادگای باڵا کردووە و لە ناو خەڵکدا بڵاویان کردووەتەوە تاوەکو هانیان بدەن بۆ کۆچکردن.